Mistrzostwa świata w piłce siatkowej mężczyzn – historia, zasady

Mistrzostwa świata w piłce siatkowej mężczyzn to najważniejszy turniej w tej dyscyplinie, rozgrywany nieprzerwanie od 1949 roku. W najnowszej, dwudziestej pierwszej edycji, która odbyła się w 2025 roku na Filipinach, triumfowali Włosi, broniąc tytułu sprzed trzech lat. Zanurz się w fascynującej historii imprezy i poznaj jej zmieniające się zasady.

Jak zmieniały się zasady mistrzostw globu?

Pierwsze zawody o tytuł najlepszej reprezentacji globu zorganizowano w Pradze. Od tamtej pory formuła turnieju ewoluowała wielokrotnie, odzwierciedlając rosnącą popularność siatkówki. W 2025 roku wprowadzono przełomową zmianę, która na zawsze zmieniła globalny wymiar rywalizacji. Decyzją FIVB częstotliwość rozgrywania czempionatu uległa skróceniu, a do walki o medale stanęła rekordowa liczba zespołów.

Rewolucyjna reforma na 2025 rok

Władze światowej federacji postanowiły odejść od czteroletniego cyklu. Od 2025 roku mistrzostwa świata siatkarzy odbywają się co 2 lata, co jest istotnym przyspieszeniem w stosunku do tradycji. Szersza ekspozycja medialna i większa regularność najważniejszych konfrontacji to główne argumenty za tą decyzją. Kibice zyskali dzięki temu możliwość częstszego oglądania siatkarskiej elity w akcji na tym jednym, konkretnym szczeblu rozgrywek.

Kolejnym milowym krokiem było zwiększenie liczby uczestników. Formuła 24-zespołowa, obowiązująca od 1998 roku, przeszła do historii. W edycji na Filipinach w stawce znalazły się 32 reprezentacje narodowe, podzielone na osiem grup. Ta ekspansja dała szansę debiutantom, takim jak Kolumbia czy gospodarze, i sprawiła, że faza grupowa obfitowała w niespodziewane rozstrzygnięcia.

System rozgrywek i walka o każdy set

Format imprezy został zbudowany wokół dwóch wyraźnych etapów. W pierwszej fazie drużyny rywalizowały systemem kołowym w grupach czterozespołowych. Do 1/8 finału awans wywalczyły po dwie najlepsze ekipy z każdej z grup, co oznaczało, że porażka w kluczowym meczu często przekreślała szanse faworytów. Następnie rozpoczynała się faza pucharowa, gdzie każdy błąd mógł zakończyć marzenia o medalu.

Punktacja w zmaganiach grupowych była standardowa i premiowała zwycięstwa za trzy punkty, co mobilizowało do kończenia spotkań w możliwie najkrótszym czasie. Remisy w meczu nie są możliwe, więc piłka meczowa w secie waży tyle samo, co cała partia. Ta bezwzględność gry w systemie pucharowym przyniosła kilka dramatycznych zwrotów akcji już w pierwszej rundzie fazy finałowej.

Premiera na Filipinach – gospodarz z misją

Organizacja turnieju w Azji Południowo-Wschodniej była wydarzeniem bez precedensu. Filipiny zostały pierwszym w historii gospodarzem mistrzostw świata w siatkówce mężczyzn z tego regionu, co ogłoszono 20 marca 2024 roku. To odważne posunięcie miało na celu promocję dyscypliny na nowym, perspektywicznym rynku. Zmagania podzielono między dwie ikoniczne areny w obszarze metropolitalnym Manili.

Główne hale różniły się charakterem i pojemnością. SM Mall of Asia Arena w Pasay może pomieścić na widowni około 20 tysięcy osób. Z kolei słynna Araneta Coliseum w Quezon City, nazywana „Wielką Kopułą”, oferuje niemal 14 500 miejsc siedzących. To właśnie w tych dwóch obiektach przez siedemnaście dni rozgrywano 64 mecze, które przyciągnęły na trybuny łącznie prawie 217 tysięcy widzów.

Niestety, gospodarze nie zdołali wykorzystać atutu własnego parkietu. Reprezentacja Filipin, debiutująca na tym szczeblu, trafiła do grupy A z Iranem, Tunezją i Egiptem. Mimo ambitnej postawy i wsparcia żywiołowej publiczności, uplasowała się na trzeciej pozycji w tabeli, co oznaczało odpadnięcie z dalszej rywalizacji. Był to bolesny, ale niezwykle pouczający epizod dla ekipy, która przyjęła rolę czarnego konia.

Niespodzianki i upadki gigantów w fazie grupowej

Edycja 2025 udowodniła, że ekspansja turnieju zwiększyła jego nieprzewidywalność. Nastąpiła prawdziwa rzeź faworytów, która wstrząsnęła światowymi rankingami. Mistrzowie olimpijscy Francuzi nie zdołali wyjść z grupy C, wyprzedzeni przez rewelacyjnych Finów oraz ostatecznych triumfatorów z pierwszej lokaty, czyli Argentynę. Był to prawdziwy szok, który zakończył erę dominacji Trójkolorowych na tym konkretnym turnieju.

Jeszcze większe trzęsienie ziemi nastąpiło w grupie H. Potentat z Ameryki Południowej, Brazylia, uplasował się za Serbią i Czechami, co przy równym bilansie punktowym i lepszym stosunku małych punktów i tak nie dało im przepustki do fazy pucharowej. O losach awansu decydowały detale przy trójstronnym remisie, a Canarinhos musieli przełknąć gorzką pigułkę, kończąc turniej na siedemnastym miejscu.

Terminarz i rezultaty kluczowych grup

Wyniki na tym etapie były wypadkową formy dnia i umiejętności zarządzania zmęczeniem w tropikalnym klimacie. Poniższa tabela ilustruje, jak ostatecznie wyglądała czołówka w dwóch najbardziej zaskakujących grupach, gdzie doszło do detronizacji wielkich siatkarskich marek.

Polska droga do brązowego medalu

Biało-Czerwoni przystępowali do filipińskiego turnieju jako jeden z głównym pretendentów do złota, mając za sobą zwycięstwo w Lidze Narodów. Reprezentacja Polski trafiła do grupy B, gdzie jej rywalami byli Rumunia, Katar oraz Holandia. Podopieczni Nikoli Grbicia przeszli przez ten etap jak burza, nie tracąc nawet jednego seta i pewnie meldując się na pozycji lidera z kompletem dziewięciu punktów i bilansem setów 9-0.

W fazie pucharowej polski zespół kontynuował marsz. W 1/8 finału pewnie wyeliminował Kanadę, wygrywając 3:1. W ćwierćfinale natomiast nie dał żadnych szans Turcji, zwyciężając gładko 3:0. Gra układała się do momentu półfinałowej konfrontacji z Włochami. Wtedy nadeszło brutalne zderzenie z rzeczywistością – Italia była tego dnia poza zasięgiem, triumfując 3:0 w setach do 21, 22 i 23. O marzeniach o finale przesądziła dysproporcja sił oraz uraz kapitana Bartosza Kurka, który wypadł ze składu w ostatniej chwili.

Pozostała walka o brąz, która dla tej generacji zawodników była pierwszym takim doświadczeniem w historii startów na mundialu. Adam Natanek i spółka podeszli do spotkania ze zmotywowanymi Czechami niezwykle skoncentrowani. Polska zdobyła brązowy medal mistrzostw świata 2025, pokonując reprezentację Czech 3:1. Po meczu trener Nikola Grbić nie krył jednak mieszanych uczuć, przyznając ze smutkiem, że zdobyli medal, ale wszyscy w sztabie odczuwają ogromne rozczarowanie, bo aspiracje sięgały wyłącznie finału.

Zdobyliśmy medal, ale wszyscy jesteśmy rozczarowani. Mieliśmy oczekiwania, żeby grać w finale, chcieliśmy złota – żałował Nikola Grbić, selekcjoner reprezentacji Polski.

Italia – nowa-stara potęga i piąty tytuł

Ekipa z Półwyspu Apenińskiego przyjechała na Filipiny jako obrońca tytułu wywalczonego w katowickim Spodku w 2022 roku. Już faza grupowa pokazała jednak, że droga do obrony korony będzie wyboista. Włosi sensacyjnie przegrali z Belgią 2:3, stawiając się w bardzo trudnej sytuacji. Aby przetrwać, w ostatniej kolejce musieli bezwzględnie wygrać z Ukrainą, co zapoczątkowało ich marsz po końcowy triumf.

Od momentu zwycięstwa nad zespołem z Europy Wschodniej, drużyna Ferdinando De Giorgiego wrzuciła najwyższy bieg. W 1/8 finału zdemolowała Argentynę 3:0, a w ćwierćfinale w takim samym stosunku zrewanżowała się Belgii za grupową porażkę. Prawdziwy popis siły przyszedł w półfinale przeciwko Polsce, gdzie ich stabilność w każdej sytuacji i intensywność gry nie pozostawiły rywalom żadnych złudzeń.

My nie bronimy mistrzostwa świata, tylko atakujemy i chcemy powalczyć o złoto. To, że gramy z emblematem mistrzów na koszulce wcale nie znaczy, że dostaniemy za to jakieś punkty – wyjaśniał filozofię drużyny trener Ferdinando De Giorgi.

Przebieg finałowego starcia z Bułgarią

W wielkim finale Italia zmierzyła się z Bułgarią, która sprawiła ogromną niespodziankę, eliminując w półfinale rewelacyjnych Czechów. Początek meczu był koncertem jednej drużyny. Włosi wygrali dwa pierwsze sety 25:21 i 25:17, kontrolując tempo i uderzając ze zdwojoną siłą. Wydawało się, że złoty medal zostanie zdobyty w stylu niepozostawiającym cienia wątpliwości co do hegemonii tej ekipy.

W trzeciej partii nastąpił niespodziewany zwrot akcji. Bułgarzy, grający do tej pory falami, ustabilizowali formę, podczas gdy w szeregach Italii pojawiło się chwilowe rozprzężenie. Wynik 25:17 dla zespołu z Bałkanów sprawił, że w Manili zapachniało sensacją. Była to pierwsza i zarazem ostatnia partia przegrana przez Italię w całej fazie pucharowej turnieju.

Stracony set podziałał na faworytów jak płachta na byka. W czwartej odsłonie włoska maszyna przeszła w tryb absolutnej dominacji. Reprezentacja Włoch upokorzyła rywali, zwyciężając 25:10. Osiem ostatnich akcji meczu padło łupem drużyny De Giorgiego, która tym samym zdobyła mistrzostwo globu po raz piąty w historii. Tytuł MVP turnieju powędrował do rąk Alessandro Michieletto, który był motorem napędowym całej ekipy.